Normen en waarden in het bedrijfsleven

Ik kwam een interessant artikel tegen in Scientific American over corporate ethics. Moeten bedrijven slecht zijn?

In het artikel wordt de bedrijfscultuur bij Enron en Google beschreven. Het deel over Enron vond ik daarbij verreweg het informatiefst. Alvorens de geschiedenisboeken in te gaan als een van de verwerpelijkste bedrijven uit de moderne geschiedenis kende het bedrijf een grote cultuuromslag, opgelegd door het management. In de tijd dat het bedrijf goed functioneerde kende het een grote mate van transparantie en speelde onderlinge competitie binnen het bedrijf nagenoeg geen rol. De volgende CEO introduceerde een bedrijfscultuur die gebaseerd was op de gedachte dat je de beste prestatie uit mensen haalt als je ze laat wedijveren voor hun positie, en regelmatig het slechtst presterende deel van je werknemers de laan uit stuurt.

De tweede fase kende dus een aanzienlijk minder softe aanpak dan daarvoor. Het gevolg was dat alle werknemers voortdurend bang waren hun baan te verliezen en gingen proberen het beter te doen dan hun collega's die ze nu natuurlijk zagen als hun belangrijkste concurrenten.

De bedrijfsresultaten die in de eerste periode mooi waren werden in de tweede periode frauduleus opgeblazen. Daar had per slot van rekening iedereen belang bij, de werknemers om hun baan te behouden, het management om de aandeelhouders tevreden te stellen.

Enron vormt een tragische illustratie van het waanidee dat een maatschappij het best functioneerd als alle onderdelen zo goed mogelijk voor zichzelf tracht te zorgen. Waar dat in de praktijk toe leidt is dat het overgrote deel van de mensen alles acceptabel vindt waar je mee weg kunt komen. Zij die in een dergelijke competatieve omgeving niet aan de dagelijkse strijd om het bestaan willen deelnemen krijgen het stempel "loser" opgedrukt, bedoeld als negatieve kwalificatie. "Loser" omdat ze in de op hol geslagen competitie het onderspit delven. De echte losers zijn natuurlijk de genen die hun moreel besef zijn kwijtgeraakt, maar zij kunnen op aanzienlijk meer maatschappelijke waardering rekenen.

Het artikel in SciAm besteedt meer aandacht aan Google, met het bedrijfsmotto “Don’t Be Evil”. Een kreet waarmee Jacob Needleman zijn boek "Why can't we be good?" min of meer begint. Ook een aanrader overigens.